Przyjmując, że zakłady publiczne podlegają nadzorowi prawnemu i fachowemu, A. Sobczyk wyjaśnia, że nadzór prawny w stosunku do zakładów pracy dominuje na poziomie kontroli przestrzegania przepisów, a w ograniczonym zakresie w przypadku rejestracji układów zbiorowych pracy. Nadzór fachowy sprawuje natomiast Państwowa Inspekcja Pracy.

Autor ten podkreśla także rolę ciał współdecydujących i opiniujących w postaci przedstawicielstw pracowniczych lub mieszanych.

Zgodzić się należy z poglądem, że zarówno zakład pracy, jak i zakład administracyjny podlegają nadzorowi prawnemu i fachowemu. Nie zmienia to jednak oceny, że ten element nie może przesądzać o możliwości uznania zakładu pracy za zakład administracyjny.

A. Sobczyk wskazuje, że zakłady publiczne nie są nastawione na zysk, nie muszą posiadać osobowości prawnej, a ich finansowanie następuje z budżetu państwowego lub samorządowego. Przyjmuje jednak, że zakład pracy nie ma celów komercyjnych, te ma przedsiębiorca. Przekonuje, że zakłady pracy są finansowane ze środków publicznych.

Można zgodzić się z tą oceną jedynie w przypadku zakładów pracy będących jednocześnie zakładami publicznymi na gruncie prawa administracyjnego.

Wyjaśniając także, że w swoich działaniach zakład publiczny ma obowiązek stosowania się do zasady równości oraz sprawiedliwości społecznej, dostępność do zakładu musi być równa i ograniczona do oceny merytorycznej kandydata (np. egzamin wstępny), Autor ten pisze, że powyższe odpowiada wymogom prawnym dotyczącym statusu pracowników.

Tymczasem w przypadku zakładów publicznych występują dwa źródła finansowania – pośrednie (na podstawie środków publicznych) i bezpośrednie, w którym użytkownicy mają swój udział w finansowaniu zakładu publicznego poprzez wnoszenie stosownych opłat (partycypując w całości bądź w części kosztów działalności zakładu publicznego). Nie wydaje się więc prawidłowe uznanie, że pracownicy zakładu pracy mogą partycypować w ponoszeniu kosztów funkcjonowania zakładu pracy. Podkreślić wypada, że zgodnie z art. 22 § 1 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Z kolei stosownie do treści art. 84 k.p. pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść tego prawa na inną osobę. Nie dostrzegam także przepisów prawa pracy nakładających na pracownika obowiązek partycypowania przez pracownika w kosztach ponoszonych przez pracodawcę (związanych z prowadzeniem zakładu pracy), wynikających tylko i wyłącznie z posiadania statusu pracownika.

Nie powinno także budzić wątpliwości, że źródłem uprawnień pracowniczych są przepisy prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. oraz przepisy pragmatyk służbowych (np. ustawa o służbie cywilnej, ustawa o pracownikach urzędów państwowych, ustawa o pracownikach samorządowych). Niezwykle ważną rolę w tym kontekście odgrywają przepisy Rozdziału II k.p. – Podstawowe zasady prawa pracy oraz Rozdziału IIa k.p. – Równe traktowanie w zatrudnieniu.

Wpis przygotował: Andrzej Mącznik, WSA w Kielcach