Na stronie Rządowego Centrum Legislacji pojawił się projekt ustawy nowelizującej kodeks pracy m.in. w zakresie ochrony przed mobbingiem (projekt z dnia 15 stycznia 2025 r., nr UD183).
Wśród pracywistów trwa obecnie ożywiona dyskusja na temat ww. projektu oraz tego co powinno zostać w nim koniecznie zmodyfikowane. Niewątpliwie projekt wymaga istotnych zmian, aby urealnić ochronę przed mobbingiem. Tym niemniej, na najwyższym poziomie ogólności, projektodawca słusznie zakłada, że m.in. zasady, tryb oraz częstotliwość działań w obszarze przeciwdziałania mobbingowi powinny stanowić treść regulacji wewnątrzzakładowych. W praktyce już obecnie, na bazie obowiązującego art. 943 § 1 kodeksu pracy, wielu pracodawców decyduje się wkomponować np. w regulaminy pracy tzw. Wewnętrzne Procedury Antymobbingowe (WPA).
Mobbing zasadniczo kojarzony jest z krzywdą ofiary oraz odpowiedzialnością pracodawcy. Jednocześnie mniej mówi się o sytuacji prawnej potencjalnego sprawcy. Czy i w jakim zakresie podlega ochronie? W sferze praw człowieka odpowiedzi na to pytanie fragmentarycznie dostarcza m.in. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 6 listopada 2018 r. w sprawie Vicent Del Campo przeciwko Hiszpanii (skarga nr 25527/13).
W ww. wyroku Trybunał uznał, że publiczne wskazanie w uzasadnieniu sądowym osoby „oskarżonej” o mobbing, mimo że nie była ona stroną postępowania, narusza jej prawo do prywatności. Trybunał stwierdził, że ujawnienie danych osobowych potencjalnego sprawcy mobbingu w treści uzasadnienia wyroku sądowego (w dodatku nieprawomocnego) naruszyło jego prawo do poszanowania życia prywatnego (art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności). Sąd hiszpański uznał bowiem Vicenta Del Campo z imienia i nazwiska za mobbera, choć tenże nie miał możliwości obrony swoich praw w tym postępowaniu. Trybunał podkreślił, że nawet jeśli mobbing jest zjawiskiem nagannym, to osoby „oskarżone” o jego stosowanie nie mogą być pozbawione podstawowych praw, w tym ochrony przed publicznym napiętnowaniem.
Orzeczenie Trybunału rodzi pytania o zasady ujawniania danych potencjalnych sprawców mobbingu w polskim porządku prawnym. Co do zasady, orzeczenia sądowe są jawne, jednak publikacja danych osobowych musi uwzględniać przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Sądy powinny także stosować środki minimalizujące ryzyko naruszenia dóbr osobistych „oskarżonych” o mobbing – np. poprzez anonimizację danych w uzasadnieniach wyroków. Z drugiej strony, ochrona sprawców mobbingu nie może odbywać się kosztem ofiar. W przypadku, gdy sprawca zostaje prawomocnie skazany na podstawie przepisów kodeksu karnego (np. art. 218 § 1a kodeksu karnego dotyczącego uporczywego naruszania praw pracownika), sąd może orzec podanie wyroku do publicznej wiadomości.
Nie można również zapominać, że pracodawca posiada legitymację procesową bierną w sprawie o ochronę dóbr osobistych (art. 24 k.c.), naruszonych działaniami komisji antymobbingowej powołanej przez tego pracodawcę, która to komisja realizuje zadania pracodawcy w zakresie przeciwdziałania mobbingowi i posiada kompetencje, w które wyposażył ją wyłącznie pracodawca, określając zasady powoływania jej składu, zasady procedowania komisji oraz zobowiązując się do realizacji wyników ustaleń tej komisji (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 stycznia 2016 r., III APa 20/15, LEX nr 2006005).
Niewątpliwie potencjalny sprawca mobbingu podlega ochronie prawnej. Orzecznictwo ETPC skłania do refleksji nad równowagą między przeciwdziałaniem mobbingowi a ochroną dóbr osobistych potencjalnego sprawcy mobbingu. Potencjalne ofiary muszą mieć możliwość dochodzenia swoich praw. Z kolei potencjalni sprawcy mobbingu muszą mieć zagwarantowane prawo do obrony i ochrony swojej prywatności.
Czy projektodawca powinien wprost uwzględnić w projekcie nowelizującym kodeks pracy także wątek ochrony potencjalnego sprawcy mobbingu?
Wpis przygotował: Michał Barański, Uniwersytet Śląski w Katowicach
Więcej na ten temat:
· M. Barański: Ochrona dóbr osobistych sprawcy mobbingu w kontekście wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 6 listopada 2018 r. (Vicent Del Campo przeciwko Hiszpanii, skarga nr 25527/13), „Z Problematyki Prawa Pracy i Polityki Socjalnej” 2020, t. 18, s. 7-23, https://journals.us.edu.pl/index.php/ZPPPIPS/article/view/8770
· wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 stycznia 2016 r., III APa 20/15, LEX nr 2006005.
Zob. także:
· wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2011 r., I PK 35/11, LEX nr 1221058;
· rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 11 września 2018 r. w sprawie środków na rzecz zapobiegania mobbingowi i molestowaniu seksualnemu w pracy, przestrzeni publicznej i życiu politycznym w UE, a także zwalczania tych zjawisk (2018/2055 (INI));
· nieratyfikowana przez Polskę Konwencja Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 190 z dnia 21 czerwca 2019 r. w sprawie eliminacji przemocy i molestowania w świecie pracy.